Uzayın En İyi Kaşifi Olan Uzay Sondası Nedir ?

Biz insanlar uzayda, aydan başka bir cisme ayak basmasak bile uzaydaki cisimler hakkında bu kadar çok veriyi nasıl topluyoruz sadece teleskoplarla bu mümkün değil. Bu konuda yardımımıza Uzay sondaları yetişiyor peki uzay sondaları nedir ve uzayın derinliklerine nasıl yolculuk yapıyorlar. İnsanlığın gözü, kulağı ve keşfetme arzusu olan uzay sondalarına beraber yakından bakalım.

Peki Uzay Sondası Nedir ?

Uzay da yer alan aklınıza gelebilecek hemen her şeye ve galaksiler arası uzay boşluğuna göndererek bilimsel veri toplamanın yanı sıra diğer gök cisimlerinden örnek toplayıp dünyaya getiren uzay aracı ve bu işleme verilen isimdir. Yani kısaca uzay aracının uzayda ve uzaydaki cisimlerden veri toplama işlemi de diyebiliriz.

uzay sondası ne zaman icat edildi
uzay sondası nedir

Ayrıca bir çok bilim insanı ve uzay deyince en çok akla gelen isimlerden biri olan Stephan Hawking ‘e göre dünyayı yok olma tehlikesi karşısında yaşana bilecek başka bir gezegen bulmak oldukça önemli. Bunu da uzay sondaları aracılığıyla yapabiliriz “Şimdi bunun yerine gezegenimiz dünyaya daha iyi baksak olmaz mıydı ?” diyebilirsin ve haklısında ama insanlar elindekinin kıymetini gidinceye kadar anlamıyorlar ve ayrıca 2. bir alternatifimiz olması hiçte kötü bir şey olmazdı.

uzay sondasının görevi
uzay sondasının görevi olan veri toplamayı yapmak için başka gezegenlere gidiyor. Uzay sondası nedir

Uzay Sondası Ne İşe Yarar ?

Yukarıda biraz bahsettim ama bu konulara meraklıysan yeterince detay ve bir kaç şeyi vermediğimi fark etmişsindir. Şimdi uzay sondaları ne işe yarar detaylı bir şekilde bakalım. Uzayı hepimizin merak ederiz burada olduğuna göre sende merak ediyorsun ama şuan için uzaydaki gezegenlere kayan yıldızlara asteroideler galaksilere ve diğer uzay cisimlerine gitme imkanımız yok bizde uzay araçlarını bizim yerimize araştırma yapsın diye gönderiyoruz.

Uzay araçlarının özel kameralar ve özel cihazlarla donatılmışlardır çünkü bir çok gezegenin resmini çekip yörüngesinde o uzay cismini tarayarak ve inceleyerek yukarda da dediğim gibi gök cisminden veri topluyor. Bezende Hayabusa 2 gibi uzay araçları gök cismine iniş yaparak gök cisminden örnekler toplarlar. Hayabusa 2 aracının Ryugu göktaşına topladığı veriler aracılığıyla güneş sisteminin oluşumu hakkında ipuçları elde edilmesi bekleniyor.

uzayda örnek alma
mars yüzeyinde örnek alan uzay aracı (Resim temsilidir)- uzay sondası nedir

Uzay sondalarının Hayabusa 2 gibi çift yönlü yolculukların olabileceği gibi uzayın derinliklerine gönderilen tek yönlü uzay görevleri de olabilir. Bunlar zayıfta olsa sinyal göndermeye devam ederler. Ayrıca uzay araçlarının uzay şartlarına dayanıklı olması gerekiyor yoksa görev başarısız olur.

Sadece uzay aracı değil yanın da taşıdığı cihazlarında uzayın ve gezegenlerin zor koşularına dayanabilmesi gerekiyor. Bunun için uzay cihazlarının yanında: Manyetometreler, kızılötesi, mikrometreler, radyometreler, görünür ve ultraviyole ışığa duyarlı televizyon kameraları, güneş rüzgârı ve kozmik ışınları ile gama ışınları için özel detektörler gibi cihazlar göreve göre yanında bulundurması gerekebilir.

Rusya ,Avrupa birliği, ABD, Çin ve Hindistan gibi devletler uzaya defalarca uzay sondası gönderdiler ve şuan da 15 aktif uzay sondası bulunmakta.

Kuyruklu Yıldıza İniş Yapan İlk Uzay Aracı Philae Belgeseli – Türkçe Dublaj

Uzay Sondaları (Araçları) Güçlerini Nereden Alıyor ?

Yukarıdan anlayacağın üzere uzay sondaları uzak yerlere gidip aylarca kalıp gelmiyorlar hatta bazıları dönmemek üzeri yolarına devam ediyor. Şimdi aklından ” iyide bu kadar yol gidebilmeleri için gereken yakıtları nereden buluyorlar” diye geçirebilirsin. Nede olsa ilerleye bilmeleri için bir yakıta ihtiyaçları var. Ve bu ihtiyacın giderilmesinin 2 yolu var.

  1. Güneş panelleri
  2. Radyoaktif maddelerin çürümesi

1.Güneş panelleri

Bir çok uzay aracından görmüşsündür yanlarına açılmış uzun güneş panelleri bulunur. Bu sayede milyarlarca yıl boyunca tükenmeyecek güneşten yararlanabilirler oldukça iyi değil mi ? Değil çünkü güneş panellerinin işe yaraması için güneşi doğrudan görmesi gerekir ama güneşin olmadığı veya gezegenlerin, doğal uyduların ve güneş enerjisinin çok küçük olduğu yerlerde güneş panelleri işlevsiz kalacak ve uzay aracı enerjisi bitmiş bir şekilde orada duracakken imdadına 2. alternatif olan Radyoaktif maddelerin çürümesi yetişecek.

uzay sondası
uzaya veri toplama için gönderilen uzay sondası nedir

2. Radyoaktif Maddelerin Çürümesi

Bir golf topu boyutlarında yakıt kullanarak Uzay aracına yıllarca yetecek enerjiyi sağlamak için  radyoaktif malzemelerin çürümesi ile üretilen ısıdan yararlanıyor. 

Radyoizotop termoelektrik jeneratörleri olarak bilinen bir tür Radyoizotop güç sistemidir. Isı ve güç üretmek amacı ile Seebeck etkisi diye bilinen bir elektrik prensibini kullanabilmesi için  plütonyum-238 gibi radyo aktif malzemeler kullanılır. Seebeck etkisi deyince aklına çok karmaşık bir şeymiş gibi geliyor olabilir ama sakin ol ! öyle değil.

Basitçe izah etmem gerekirse. Seebeck etkisi: İki yarı yalı iletken metalin bağlandığı zamandır. Eğer bir ucunu ısıtırsanız elektronlar sıcak olan metal ucundan soğuk olan metal ucuna geçiş yapacaktır.

Merakını gidermek için aşağıda NASA’ya ait çok güzel bir video var. Videoda bir radyoizotop termoelektrik jeneratörünün iç bileşenlerinde sergileniyor.

Videoda bir radyoizotop termoelektrik jeneratörünün iç bileşenlerinde sergileniyor.

Uzay Sondalarının Avantajları ve Dezavantajları

Yukarda bahsettiklerimden aklında az çok bunlar belirmiştir ama ne olur ne olmaz bir daha birlikte üstünden geçelim.

Uzay sondasının Avantajları

  1. Fiyat: Bu projelerin yapılması öyle ucuz değil milyonlarca dolar para gerekiyor ama yine de uzaya uzay mekiği ve astronot göndermekten çok daha hesaplı neden mi basit öncelikle uzay mekikleri daha büyükler ve insan yani astronot taşıdıkları için kimyasal kullanamıyorlar bu da uzay mekiği yazımızda bahsettiğimiz yakıt tanklarına ve içlerine 500 bin galon sıvı oksijen ve hidrojene koymanız gerekiyor ve katı yakıtlardan hiç bahsetmiyorum bile.
  2. Az öncede söylediğim gibi insanları ve onların yemek gibi temel ihtiyaçlarını taşıdıkları için fazladan alana gerek var ve bu insanlar sınırlı yiyecekler ile en fazla nereye kadar gidebilirler ki
  3. Hadi diyelim insanları gönderdik güneşe ve uzayın derinliklerinin yanı sıra bazı gezegen ve kayan yıldızlardan da veri toplama görevine giden uzay araçları buraya dayanıklı ama insanlar değil yani adamı güneşe biraz yaklaştırsanız yanarak ölecek ama aynı mesafeye uzay aracı yollarsanız pek sorun yaşanmayacak.
  4. İnsan olmadığı için olası can kayıpları sıfıra indirilmiş olur.
uzay sondaları tekrar kullanılabilir mi ?
uzayın derinliklerine veri toplamak için giden uzay sondası

Uzay Sondasının Dezavantajları

  1. Bir insanın oraya gitmesi ile bir aracın gitmesi aynı şey değil yukarda dedim belki insanlar dayanamazlar ama insanların oraya gitmiş olmasının verdiği heyecanı ve ümidi veremeyecekler. Ayrıca yerinde görmek ayrı araçlar aracılığı ile çekilen fotoğraflara bakmak ayrı. 🙂
  2. Bu uzay araçları bir bozuldu mu daha tamir etmek gibi bir şansımız yok maalesef her şey çöpe gitmiş olacak çünkü kim oraya gidip te tamir işlemini yapacak. Bu pekte mümkün değil
  3. Yukarda dediğim gibi tamir etmek pekte mümkün değil tamir etmek gibi yenilemekte pek mümkün değil bu nedenle bir çok uzay sondası eski model ekipmanlar kullanıyor. Yanlış anlama bu aletler kötü değil ama en yeni modelleri kadar da iyi değiller.
  4. Bozulduğunda tamir etmenin mümkün olmadığını söyledim bozulan araçlar uzayda kalarak uzay kirliliğine de neden olmakta bu size pekte önemli gelmeye bilir ama gelecekte dünya için büyük bir sorun olacak.

Uzaya Gönderilen İlk Uzay Sondaları

Bu macerayı başlatan ilk uzay sondası Sovyetlerin ait olan Sputnik 1 muhtemelen duymuşsundur. Spuntik 1 4 Ekim 1957’de yörüngeye oturtuldu. Bu sırada Amerikalılar ‘da boş durmadılar tabi onlarda Explorer 1 yaptılar ve 31 Ocak 1958′ de uzaya yolladılar. Explorer 1 sayesinde ilk uzay deneyimini yaşaya bildi Amerikalılar fakat bu daha başlangıçtı.

Bu iki uzay sondası ile birlikte filimler bile konu olan uzay yarışı başladı. Aslında uzay açısında oldukça iyide oldu çünkü bu sayede uzay teknolojileri o zamana kadar görülmemiş bir hızda gelişmeye başladı.

uzay sondaları ne işe yarar
uzay sondası uzayda veri toplar ve bizi bilgilendirir. (Resim temsilidir)

Uzaya çıkıldığına göre şimdi sıra aya ve diğer gezegenlere geldi ne de olsa uzayda keşfedilmeyi bekleyen sayısını tahmin dahi edemeyeceğin kadar gidilecek yer vardı. Sovyetler Birliğinin ayın yüzeyine indirmek için geliştirmiş olduğu Luna 1 (Rüya) uzay sondası 1959 senesinde aya iniş yapamamış olsa bile ayın 5.950 km yakınından geçerek aya yaklaşan ilk uzay sondası oldu. Amerikalılar bu sefer Ruslardan bir tık geride kaldı çünkü geliştirdikleri Pioneer 4 uzay sondası ayın 60,000 km yanından geçti.

Aya çarparaktan olsa ilk iniş yapan ilk uzay sondası Luna 2′ dir. Luna 2 Sessizlik Denizi‘nin batısına Aristides, Arşimet ve Autolycus  kraterlerinin yanına çarparak aya yüzeyine temas eden ilk insan yapımı nesne oldu. Ayın Öteki yüzünü ilk fotoğraflamama unvanını ise ise Luna 3 uzay sondasının oldu.

Luna 2 – Orbiter Uzay Uçuş Simülatörü -Uzay sondası nedir

Mariner Uzay Sondaları

Dünya dışında bir gezegeni ilk defa gözlemleyen uzay sondası Amerikalıların Mariner 2 uzay aracı oldu. Mariner 2 Merkür’e gidip Merkür’ün gerçekten sıcak olduğunu doğruladı.

14 Temmuz 1965 günü Mariner 4 uzay sondası marsı geçerek dünyanın dışında bir gezegenin görüntüsünü çeken ilk uzay sondası olmuştur. Mariner 9 aracı ise 1971’de marsın yörüngesine giderek ilk defa başka bir gezegenin yörüngesine giren insan yapımı nesne oldu ayrıca güneş sisteminin bilinen en büyük volkanı ve dağ olan Olympus Mons ‘da dahil olduğu bir çok fotoğraf çekmiştir.

Voyager 1 sondası

En ünlü ve en uzağa giden uzay sondası Voyager 1 sondasını muhtemelen duymuşsundur duymadıysan sorun değil şimdi öğrenmiş olacaksın. Voyager 1 uzay aracı fırlatıldığı 1977’den beri Jüpiter ve Satürn’ün yanından geçerek yolculuğuna devam ediyor. Samanyolu galaksisinin sınırlarına doğru giden Voyager 1’in hızı saate 62140 km ve şu anda Güneşten 20 milyar kilometre civarında bir uzaklıkta. Voyager 1 2025 yılına kadar görevine devam edecek ve sonra uzay çöplerinin arasına karışıp en uzaktaki uzay çöpü olacak.

Venera 7 sondası

Sovyetler birliğinin Venüs’e gönderdiği Venera 7 uzay sondası başka bir gezegene yumuşak iniş yapan ve daha da önemlisi başka bir gezegenden dünyaya veri aktarımı yapan ilk uzay aracı olmuştur. Venera 7 uzay aracı 1970 yılında uzaya fırlatıldı.

Uzay aracı Dawn ve uzay aracının güneş panelleri
Uzayda bir çok görev yapmış uzay aracı Dawn

Huygens sondası

Avrupa uzay ajansının yapmış olduğu Huygens sondası Satürn’ün uydularından en çok yaşamın olma ihtimalinin bulunduğu uydusu Titan’a yönelik yapılan Cassini-Huygens görevinin bir parçasıydı. Huygens görevi yörüngede hareket etmek olan Cassini’den  25 Aralık 2004’te ayrıldı ve 14 Ocak 2005’te Titana inişini yaptı. Huygens şu ana dek dünyaya toplamda 350 fotoğraf gönderdi.

Spirit ve Opportunity Sondaları

Marsın yüzeyini ve jeolojik yapısını incelemesi için marsın keşif izcileri Spirit ve Opportunity gönderildiler. 2003 yılında fırlatılan bu uydular 2004 yılında hedeflerine ulaştılar. 24 ocak 2007’de uzaydaki 3.yıllarını da tamamlamış oldular. Opportunity 6 Şubat 2007 tarihine kadar Mars yüzeyinde 10 km ilerleyebilmiştir.

Parker Solar Probe (PSP) Sondası

Güneşe en fazla yaklaşmış insan yapımı nesne olan NASA’nın Parker Solar Probe (PSP) sondasıdır. Nasanın Parker Solar Probe sondası milyonlarca yıllık güneşimizin 15 milyon mil yakınından geçerek bir çok veri topladı. Bu veriler şu ana dek bilinmeyen bir çok bilgiyi ve gizemi açığa kavuşturdu. topladığı bilgiler ile güneş rüzgarının yapısından manyetik alan çizgilerine kadar bir çok merak edileni ve bilinmeyeni açığa çıkardı.

Bunlardan biri de :Güneş’in etrafındaki manyetik hareketlilik ve enerji yüklü parçacıkların telekomünikasyon sistemlerine ve uydulara zarar verdiği ve bu nedenle elektrik kesintilerine neden olduğu biliniyordu . PSP’nin yapmış olduğu keşiflerin sayesinde ileride yapılabilecek önlemleri belirlenerek Dünya’mızın bu olaylardan daha az etkilenmesi ve zararın minimuma indirilebilecek.

NASA’nın Parker Solar Probe (PSP) 2018 yılında güneşe dokun misyonu ile fırlatılmıştı ve PSP 14 yıl daha görev yapacak.

uzay aracı ve uzay yolculuğu
uzay aracı ve uzay yolculuğu resim temsilidir.

Dawn Sondası

Asteroid kuşağında bilinen 3  proto-gezegeninden (yeni oluşmaya başlamış o yüzden normal gezegenden küçük olan gezegen türü) ikisi olan Vesta ve Ceres’i incelemesi için NASA tarafından 2007 yıllının eylül ayında fırlatılan uzay sondasıdır Dawn sondası. Dawn sondası 1kasım 2018’de emekliye ayrılmıştır ve 2. hedefi olan Cüce gezegen Ceresin’in yakınlarında serbest bir şekilde hareket etmektedir.

Her iki dünya dışı cisminde yörüngesine giren ve  Vesta ile Ceres’i ziyaret eden ilk insan yapımı nesnedir. Bunu yanı sıra 2015 yılının temmuz ayında New Horizons uzay aracının Plüton’dan yakın geçiş yapmasından bir kaç ay öne yani 2015 yılının mart ayında Cersin yörüngesine girerek bir cüce gezegenin yörüngesine giren ilk uzay aracı olmuştur.

Dawn 16 temmuz 2011’de Vestanın yörüngesine giriş yaptı. Vesta da 14 aylık gözlem görevini 2012’nin sonlarında bitirdi ve Cersi Ye doğru yola çıkmak için ayrıldı. 6 mart 2015’te Ceres’in yörüngesine vardı. Nasa 3. bir hedefe daha gitmesini düşündü ama sonra vaz geçip yakıtı bitinceye dek Ceresin etrafında kalmasına karar verdi ve 19 Ekim 2017’de NASA sondanın hidrazin yakıtı bitene dek görevi uzattığını duyurdu.1 kasım 2018’de Nasa Dawn aracının hidrazin yakıtının bitiğini ve bu neden ile görevinin sona erdiğini duyurdu. Araç hala Ceres’in yakınlarında serbest hareket etmektedir.

Uzay Sondası Nedir Kısaca (Sonuç)

Eğer yazıyı okumadan buraya geldiysen yazıyı okumanı tavsiye ederim ama yok benim acelem var dersen buradan devam. Öncelikle uzay sondasını kısaca tanıtıyım. Uzay sondası nedir : Uzay aracının uzayda ve uzaydaki cisimlerden veri toplamak için gitmesine ve görevin tamamına uzay sondası denir. Peki uzay sondasını neden göndeririz bir çok nedeni detayıyla yukarıda var ama kısaca uzaydan veri toplamak, yaşanabilir bir gezegen bulmak ve de yaşam var mı diye bir bakmak. Ama uzay sondalarının avantajları ve dezavantajları da bulunmakta bunları yukarıda uzunca verdim istiyorsan oradan bakabilirsin.

Uzaya gönderilecek uzay araçları- uzay sondası nedir
uzay sondası nedir

Uzay sondalarının avantajı insanların yapamayacağı ve uzakta bulunan görevleri yapabiliyor olması en büyük dezavantajı yolda bozuldu mu orda kaldı tamir etmesi için birini de yollayamayacağınız için görev çöp oldu. Şimdi sorun bu uzay araçları o kadar yolu nasıl gidiyor 1. Güneş paneli güneşin olduğu yerde işe yarar olmayan yerde Radyoaktif maddelerin çürümesi sayesinde ortaya çıkan ısıdan elektrik üretilir yukarda anlatım. Her şeyin bir ilki vardır bu sektörün ilkleri de hemen bu başlığın üstündeki başlıkta. Uzay sondası nedir yazımızın sonuna geldik daha fazlası için bildirimleri açmayı unutma

Daha fazla okumak için bildirimlere izin ver (Masa üstünde isen zil butonunu bas alt köşede:)) (Mobildekiler aşağıdaki abone ol butonuna basarak bildirimleri açabilirsin. Bu yazılar kaçmaz:))

<

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Twitter
Instagram
LinkedIn
Share
WhatsApp
RSS